Kaynağı tarihsiz bırakmak

Dipnot bazen gününü gizler. O gün, kaynağı arşive çevirir. Arşiv bu köşenin türü değildir. Süs eksikliği değil. Bakınca dayanağın hangi güne ait olduğu görünür veya görünmez. Yoksa yüz kaygandır.

Günü olan kaynak ayrı köşedir; o bakış kaynakta gün yazmamak yazısındadır. Bu köşe günü eklemez. Yokluğun yüzünü sorar. Takvim kuralı kopyalanmaz. Köşe, tarihsiz kaynağın kart olmaktan çıktığını söyler.

Tarihsiz dipnot ne yapar

Kayma, “bu hafta” yazılan yerde başlayabilir. Bu hafta, bakışın kaydığı gün olabilir. Kaygan gün kaynağı arşive çevirir. Köşe, yüzü bir güne bağlar veya bağlamadığını ilan eder. İlan, uydurma tarih yazmak değildir.

Adres güzel durur, gün durmaz. Güzel satır bakışı ödüllendirir. Ödül, günün yerini tutmaz. Böyle bir ödül, “bunu ne zaman gördüm” sorusunu ertesi hafta açar. Açılan soru, kartın vaadini bozar.

Değişen iddia varsa gün iner. “Bu hafta böyle” denecek her kaynak, hangi hafta olduğunu ister. İstemeyen kaynak, zamansız arşiv gibi gelir. Kısa not bakılacak güne bağlıdır. Zamansız arşiv o bağı koparır.

Uydurma gün, boş tarihten ağırdır. Boş, dürüst bir sonuç olabilir: “bugün değil.” Uydurma, bakışı yalandır. Uydurulan gün, kaynak satırındaki uydurma satır ile aynı işi görür: yüzü satar, dayanağı gizler.

“Bu hafta” bakınca hangi hafta olduğu seçiliyorsa yeter. “Bir ara”, “sonra”, “bir gün” yetmez. Bu üçü, kaynağı yığına çevirir. Yığın, köşenin düşmanıdır. Asıl sorun, tarih damgası basmak değildir. Günün seçilememesi yeter.

Haftanın olayı, tarihli birincil kaynak olmadan köşeye girmez. Bu metin üretim günü basmaz. Kaynağın bağlılığını gösterir ve susar. Susmak, tarihi övmek değildir. Övülen tarih çoğu kartta cümleyi gizler.

Günü olmayan kaynak

Günü olmayan kaynak, bakınca dayanağın hangi güne ait olduğunun çıkmamasıdır. Çıkmıyorsa kaynak rehbere dönmez; arşive döner. Arşiv, bakılacak işi gizler. O iş, güzel adres kadar aldatıcıdır.

Köşe öğretmez. Tarih formatı, “şu sırayla yazın” listesi, takvim uygulaması yok. Uygulama uzun yazının işidir. Burada bakış konuşulur. Bakış kayıyorsa gün yoktur. Gün yok sanılan güzel kaynak çoğu kez haftayı gizler.

Bakınca kaynak bir güne bağlıysa yüz işini yapıyordur. Bağlı değilse kart arşiv kâğıdıdır. Arşiv kâğıdı burada şişmez. Kısa sayfa, bu köşenin tek inatıdır. İnat, her kaynağa aynı tarihi kopyalamak değildir. İnat, kaygan günü “bir gün” diye bırakmamaktır.

Kılavuz başka yayındadır. Burada kılavuz kopyalanmaz. Köşe, yokluğun kartı ayakta tutmadığını söyler. Kısa not olmaktan çıkan kaynak burada yayımlanmaz. Bu, başarısızlık değil; tür dışıdır.